گزارشی که دولت از عملکرد خود ارائه داد تصویر تمام نمائی از ماهیت این دولت بود.امروز (86/4/10)هم در روزنامه شرق مطلبی از پشت پرده این گزارش نوشته شده بود.در همین زمینه یادداشت حاضر را نوشته ام که در روزنامه هم میهن امروز چاپ شده است.
به مناسبت سالروز سوم تیر سال 1384، در مطبوعات سخنان و مطالب متنوعي در له يا عليه يا توصيف دولت فعلی نوشته شد. اما به نظر ميرسد كه هيچ يك از اين موارد (حداقل تا آنجا كه اين نويسنده مطالعه كرد) بجز يكي از آنها تصوير روشني از دولت جديد به خواننده نشان نميداد. هر كدام آنها از منظر شخصي و حتي با پيشزمينه (اعم از موافق و مخالف) دولت و عملكرد آن را به تصوير كشيده بودند. تنها مورد استثنا گزارش شوراي اطلاعرساني دولت از عملكرد دو ساله دولت است كه تصوير تمام نماي دولت موجود است. شما می توانید بجای گزارش ،دولت را در رفتار سیاسی و تصمیم گیری هایش قرار دهید.
اين گزارش را نميتوان در ذيل هيچ يك از چارچوبهاي گزارشنويسي رايج و علمي، دستهبندي كرد و قرار داد. گزارشهاي مرسوم با مقدمهاي شروع ميشوند و به ذكر چند نكته مهم ميپردازند، سپس به اصول كلي راهبردها و سياستها و خطمشيهاي اتخاذ شده اشاره می کنند، آنگاه آثار نظري مثبت و حتي منفي اين سياستها را برميشمارند، سپس با تحليلی از ساختار اقتصاد جهاني بويژه نفت و انرژي شروع و با شرح سياستهاي جمعيتي و اشتغال و توسعه انساني و علم و فنآوري ادامه مييابند. و در مرحله بعد مولفههاي اصلي اقتصاد كلان چون رشد اقتصادي، مصرف و سرمايهگذاري، بودجه و سياستهاي مالي و بازار پول و ارز و مباحث قيمتها و تجارت خارجي و سياستهاي توزيعي و رفاه اجتماعي و استاني و خصوصيسازي و... مورد بحث قرار ميگيرند و در تمام اين مراحل نيز به تنگناها و نقاط ضعف و نيز دستاوردها و برخي نتايج منفی که لازمه این سیاستها بوده اشاره می شود.
در بخش های بعدی گزارشهای علمی و مرسوم ،تمامی حوزه های بخشی چون صنعت ،آب ، برق ، کشاورزی ، خدمات ،انرژی ، آموزش ، و بهداشت و..با نظم و هماهنگی لازم گزارش می شوند و در تمام موارد فوق هم گزارش بر اساس اصول و انضباطی روشن ارايه ميشود.و هر سرفصل معمولاً با ذكر مقدمه و سپس ارايه تصویري از وضع موجود همراه با آمار و ارقام گذشته و حال، سپس اهداف دولت در آن بخش آغاز و ادامه می یابد و به دنبال آن سياستها و برنامههاي اجرا شده و حتي نشده و در نهايت دستاوردها يا ناكاميها ذكر ميشوند. در همه حال تناسب ميان اجزاي گزارش رعايت ميشود. و نكته مهم اينكه در ايران كنوني به دليل آنكه هدف دولتها اجراي برنامههاي پنج ساله است، لازم است مقايسهاي هم با اهداف و شاخصهاي تعيين شده در برنامههاي مصوب صورت گيرد و ديگر نيازي به آن نيست كه اين مقايسه با ده سال يا دهههاي گذشته انجام شود.اما ویژگی های این گزارش:
1- گزارش دولت موجود هيچ تشابهي با اين نوع گزارش كه مرسوم و علمي و منضبط است ندارد و بيمقدمه وارد بخش كشاورزي و دام ميشود و سپس بخش مسكن، نفت و انرژي، نظام بانكي، سهام عدالت، صادرات و واردات و ساير بخشهاي عناوين ديگر اين گزارش هستند كه هيچ تناسبي با يك گزارش علمي ندارند.
2ـ در گزارش به نحو لازم و حتی در حداقل هم به اصول و سياستهاي كلان اقتصادي اجرائی اشاره نشده است كه براساس كدام راهبرد و سياستهاي اقتصادي دستاوردي وجود داشته است و خواننده متحير ميماند كه اتخاذ چه سياستي منجر به چنين دستاوردهايي شده است؟ اگر گزارش ادعا ميكند كه سرمايهگذاري خارجي به نحو بيسابقهاي در كشور اضافه شده، و نیز اذعان دارد كه فشارهاي جهاني و تحريمها هم همزمان بوده است، اما توضيح نميدهد كه چگونه و براساس چه سياستي موفق به انجام چنين هدفي شدهاند.
3ـ فقدان اعتماد بهنفس در گزارش موج ميزند. زيرا در همه جا سعي كرده با ارايه آمار و ارقامي (كه واقعي بودن آنها بحث ديگري است) خود را بهتر از دولتهاي 16 سال قبل معرفي كند، در حالي كه چنين امري جز از فقدان اعتماد بهنفس، از چيز ديگري ناشی نمی شود. آيا نويسنده گزارش فكر نكرده كه اگر توليدات پتروشيمي در اين دو سال زياد شده، از آسمان كه نيامده، طبعاً سرمايهگذاريهاي دولتهاي قبلي موجب آن شده است. و اين را نميتوان افتخار اين دولت دانست.
4ـ گزارش مخاطب خود را افراد فهميده و فهيم تصور نكرده است. لذا آمارهايي را ارايه ميدهد كه مطمئن است كسي ،نويسنده را براي آنها مواخذه نميكند. آخر چگونه ميشود كه سود بانكي كم شود و رغبت مردم براي سپردهگذاري بيشتر شود؟؟!! يا اينكه بحران خارجي و تحريم زيادتر شود و روابط بانكي ما هم دچار اختلال شود، ولي در عين حال 38 ميليارد دلار سرمايهگذاري خارجي صورت گيرد؟!
5ـ گزارش دنبال ارايه تصويري صحيح از اقتصاد و مملكت نبوده، و حتي به معيارهاي دروني دولت هم توجهي نكرده است. مثلاً آمار خود را از مراجع غيرمعتبر ارايه كرده. در خصوص آمار اشتغال مرجع اصلي مركز آمار است و نه وزارت كار، اما چون ارقام رسمي مركز آمار به نفع نبوده به ارقام مخدوش و غير معين مراكز دولتي ديگر مراجعه كرده است.
6ـ كيلويي بودن ارقام گزارش از ويژگيهاي آن است. كلمات سر راست 1000 تفاهمنامه، 1000 انجمن علمي، 600 مصوبه، 500 هزار واحد مسكوني و... از جمله ارقامي هستند كه معرف اين ويژگي است. يا اينكه 500 هزار نفر به ظرفيت 750 هزار نفري آموزش عالي در اين دو سال اضافه شده است!!
7ـ فقدان اعتماد بهنفس در موارد دیگر گزارش هم مشهود است، به طوري كه به مسايل اساسي كه مورد توجه جامعه است ،مثل دو يا چند برابر شدن قيمت مسكن يا رشد نقدينگي يا حجم عظیم مصارف دلاري از درآمدهاي نفتي و... مطلقاً اشارهاي نميكند.
8ـ ادعاهايي در گزارش مطرح ميشود كه توهين به شعور خواننده است، مثل اينكه در طول تاريخ كشور براي اولين بار كوشش دولت براي كاهش وابستگي بودجه به نفت نتيجه داده است!!! و در سال 1386 به زير 50 درصد خواهد رسيد!!
10ـ در طول گزارش حتي به يك مورد ضعف و نارسايي اشاره نشده است، در صورتي كه هر عاقلي ميداند كه بهترين سياستها هم مآلاً منجر به بروز مشكلاتي ميشوند كه بايد آنها را ذكر كرد ولي همان فقدان اعتماد بهنفس كه در زير پوشش نمايش افراطي اعتماد بهنفس پنهان ميشود، مانع از آن ميشود كه دولت ضعفها را ببيند يا اگر ديد جرأت بيان و توضيح آنها را داشته باشد.
11ـ بخشي از آمارهاي ارايه شده رسمي نيستند، و از دل بدنه كارشناسي دولت برنيامدهاند. اگر دولت به هر دليلي آمارهاي رسمي را معتبر نميداند، بناچار بايد سازوكار ديگري را براي ارايه آمار ارايه دهد، پيش از آنكه در گزارش رسمي خود به آنها استناد كند.
12ـ بينظمي و ادبيات غير رسمي ويژگي ديگر گزارش است. براي نمونه يك خط درباره اعتبارات بانكي نوشته شده و 10 خط درباره خريد نقدي گندم، ادبيات گزارش نشان ميدهد كه يك نفر دمدستي در دفتر دولت مجموعهاي از آمار و ارقامي كه جلويش بوده را با همكاري ديگران نوشته و گزارش را به هم سنجاق كردهاند.این بی نظمی در قالب لدعاهای عجیب خود را نشان داده است.مثل این گزاره:"برای اولین بار پس از جنگ،دولت در بودجه جلوی افزایش هزینه های مصرفی(!!)و جاری را گرفت و برای اولین بار نسبت بودجه عمرانی را گسترش داد."فارغ از مضمون و ادبیات این گزاره ،به نظر می رسد نویسنده هیچ آشنائی با بودجه های قبلی نداشته است.
در یک کلام می توان گفت که دولت در سياستهاي خود در اين دو سال هم مثل نوشتن همين گزارش عمل كرده است.
فارغ از همه اينها يك كار خوب و انساني اين دولت خريد نقدي گندم است كه بايد از آن تقدير كرد، شايد هم بهتر است رفتار دولتهاي قبلي را در اين زمينه محكوم كنيم. ضمناً جمله پاياني گزارش را هم نبايد از ياد برد كه «رييسجمهور و دولت نهم تنها رييسجمهور و دولتي هستند كه تاكنون در تاريخ ايران، موفق به بازديد از همه شهرهاي كشور و ديدار با مردم سراسر كشور شدهاند.»