آینده - وب سایت شخصی عباس عبدی
نوشتار
۱۸ اسفند ۱۳۸۷
شرمندهايم؛ اما نه از تخلف رانندگي
شرمندهايم؛ اما نه از تخلف رانندگي
از وقتي كه يكي از مقامات اعلان كرد كه قصد قرار دادن اسامي متخلفين رانندگي را در سايتي تحت عنوان «شرمندگي» دارند، فقط يكي دو مورد از حقوقدانان نسبت به اين مسأله اعتراض كردند (تا آنجا كه اطلاع دارم) و این کار را نافي حقوق شهروندي دانستند، اما چند روز بعد هم مقام ديگري آب پاك بر روي دست متوسلان به حقوق شهروندي ريخت و گفت كه سوءاستفاده از اين مفهوم خودش زمينه ساز بروز مشكلات و ناهنجاريها بوده است! و به معنای روشن یعنی این که از حقوق شهرمندی دم نزنید. اما اجازه دهيد كه از برخي جهات دیگر هم به اين ايده سایت شرمندگی نگاهي انداخته شود، شايد درك بهتري از ناهنجاريها و شيوههاي مقابله با آن پيدا شود.
فارغ از قانوني بودن يا نبودن اين اقدام، عجالتاً ميپذيريم كه سايتي براي اعلام اسامي كليه متخلفان با طبقهبندي انواع تخلفات تشكيل شود، در اين صورت كماهميتترين نوع تخلفات كه كمترين بيننده را خواهد داشت، تخلفات رانندگي است اما متخلفان ديگر از جمله سارقان، قاتلان، متجاوزان به ديگران، رشوهگيران، پارتيبازها، سوءاستفادهكنندگان از بانكها و امكانات دولتي و... در صف اول بازدیدکنندگان از اين سايت خواهند بود، از همه مهمتر مفسدان اقتصادي است كه گفته ميشود در حال قلع و قمع شدن هستند! اینها هم اولويت دارند، بعلاوه مگر نه اينكه مسئولين ذيربط همزمان اعلان كردند كه 1138 مورد شكايت و پرونده قضايي از نيروي انتظامي در دستور كار است (بجز موارد غير قضايي)، طبعاً اسامي اين افراد نيز در سايت قرار خواهد گرفت، و تصور ميكنم نيروي انتظامي به دليل علاقهاي كه به افشاي نام خطاكاران دارد، اولي است كه ابتدا نام متخلفان ذيربط را منتشر كند تا افراد شرمنده شده و از ارتکاب جرم و خلاف پرهیز کنند و البته در ميان تمامي متخلفان كشور، متخلفان رانندگي كمترين شرمندگي را خواهند داشت، زيرا كه هزينه تخلف خود را هم پرداختهاند، آناني بايد شرمنده باشند كه انواع جرايم را از موضع قدرت انجام ميدهند و با انواع حيل از مجازات فرار ميكنند. اعلان اسامي اين افراد ضروريتر و مقدم بر اعلان اسامی متخلفان رانندگي است.
آيا واقعاً فكر ميكنيم اعلان اسامي متخلفان رانندگی موجب شرمندگي آنان ميشود؟ آنان به خوبي با برخوردهايي كه برخي از مأموران با آنان دارند، آشنا هستند، از خود ميپرسند، چرا بايد شاهد اين رفتار باشند؟ که نام آنها منتشر شود اما از انتشار اسامی سایر متخلفان و رشوه گیران خبری نباشد. اين كار جز افزايش نفرت و كينه نتيجه ديگري ندارد.
اما مسأله اصلي و مورد توجه اين يادداشت چيز ديگري است. چرا از سوی جامعه واكنش جدي در برابر اين اقدام صورت نميگيرد؟ اگر چنين كاري در يك كشور متمدن رخ دهد، واكنشها بسيار حاد خواهد بود، و چه بسا به دلیل پیش بینی همین واکنشها است که در آنجا كسي به خود اجازه نخواهد داد كه اصولاً چنين پيشنهادي را ارايه و اجرا كند. يكي از مهمترين دلايل آن فقدان توازن قوا ميان مردم و حكومت در ايران و وجود اين توازن در آن كشورهاست. در جوامعي چون جامعه ما، يك مجموعه مردم متفرق و غير متشكل در برابر يك قدرت متمركز و مجهز قرار دارند و نحوه رفتار این مردم در برابر آن قدرت عموماً منفعلانه و از موضع فرودست است، و هرگاه فرصت پيدا كنند، هزينه سالها فرودستي و تحقير را با سركشي و طغيان و تخريب به طرف مقابل خود تحميل ميكنند . در این جوامع نوعي دوگانگي ميان طرفين وجود دارد، و سكوت و پذيرش ظاهري آنان در برابر اين رفتارها، نيز ناشي از ناتواني آنان است، از اين رو هنگامي كه فرصت پيدا كند، جبران اين دوران را ميكند. اما در آن جوامع، مردم متشكل و هميشه پا بكار هستند، و به قول معروف در آمادگي سياسي قرار دارند، در نتيجه رفتار و موقعيت آنان در برابر قدرت نه يك منفعل و از موضع فرودستي، بلكه يك عنصر فعال متشكل و از موضع برابر و حتي فرادستي است. از اين رو با يكديگر تعامل دارند، و از حقوق خود در برابر حكومت دفاع ميكنند، فقط به اين دليل ساده كه آنان قادرند قدرت خود را در هر لحظه که لازم بدانند از قوه به فعل درآورند. چنين مردمي هيچگاه در برابر قدرت حاكم شرمنده نخواهند بود، و اين حكومت است كه با كوچكترين تخلفي مجبور است اظهار شرمندگي كند، نمونه روشن آن در كشوري چون ايالات متحده که بیشترین قدرت دولتی را دارد، ريچارد نيكسون و بيل كلينتون هستند كه هر دو رييس جمهور بودند. اما در جوامع ديگر مردم بايد شرمنده باشند، نه به دليل تخلف رانندگي كه جريمه آن را هم بعضاً دو یا سه برابر پرداخت ميكنند و بعضاً تحقير و توهين موقع جريمه را نيز تحمل ميكنند، چنين مردمي بايد شرمنده باشند چون موجوداتي منفعل و غير متشكل هستند و حتي اگر هيچ خلافي هم مرتكب نشوند، احتمالاً این رفتار آنان از موضع اخلاقي نيست، چه بسا ناشي از ترس و ضعف و انفعال آنان است و اين رفتار چندان هم افتخارآميز نيست.
راه مقابله مردم با اين سايت شرمندگی چه خواهد بود؟ آيا مسئولين فكرش را كردهاند؟ به احتمال زياد، ديدن و تعريف كردن و خنديدن و بياعتبار شمردن شرمندگي. متوليان امر بهتر است فكری متفاوت كنند، مشكل جاي ديگري است.
