آینده - وب سایت شخصی عباس عبدی
مصاحبه
۲ دی ۱۳۸۸
"سیاست زدگی" در گفتگوی «فرارو» با عباس عبدی: «درآمد نفت» تعادل وجوه جامعه را از بین برده است
1. برخی از تحلیل گران بر این باورند که ابعاد سیاست زدگی در جامعه ایران آنقدر حاد است که ساختار قدرت حتی اگر شما به کار شخصی ای همچون سبزی کاری در باغچه تان هم بپردازید دخالت کرده و نوع سبزی و روش کاشت شما را تحت تاثیر قرار می دهد. به نظر شما این تعبیر رادیکال از سیاست زدگی در جامعه ایران چه مقدار مصداق دارد.
پاسخ: شاید من با چنين تعبير راديكالي از سياستزدگي مطابق مصاديق گفته شده در سوال شما موافق نباشم، اما انكار نميتوان كرد كه حتي اين رفتارها هم در شرائط خاصی ظرفيت سياسي شدن را دارند!
2. شما سیاست زدگی را در جامعه ایران چگونه تعریف کرده و ریشه های آنرا چه چیزی می دانید؟
پاسخ : سياستزدگي در جامعه كنوني ما يك واقعيت انكارناپذير است، و اين واقعيت دلايل متعددي دارد. اول اينكه گرچه اجزاي هر جامعه ای با يكديگر پيوستگي و وابستگي متقابل دارند، اما هر كدام به نوعي داراي استقلال نيز هستند، و تا حدي هم ميان آنها توازن برقرار است، اما هنگامي كه كفه يكي از اين اجزا به دلايل خاصي سنگيني كند، اين گرايش ايجاد ميشود كه براي حفظ اين تفوق ساير وجوه را در زير سيطره خود درآورد. در ايران كفه ساختار سياسي به دليل درآمدهاي نفتي نسبت به ساير ساختارهاي جامعه، شديداً سنگيني ميكند و وابستگي متقابل و دو يا چندسويه سياست با ساير وجوه از ميان رفته است و وابستگي يكسويه جانشين آن شده است، از اين رو هر كنش و واكنشي كه حتي در حوزههاي غير از سياست رخ دهد، به دليل اين نفوذ و سلطه وجه سياسي بر ساير وجوه، معناي سياسي پيدا ميكند، زيرا اين كنشها و واكنشها به نحوي در جهت تأييد يا رد وجه سياست تعبير خواهند شد و اين به منزله بار كردن مفهوم سياست بر آن كنش يا واكنش است و چون قدرت سیاسی برای حفظ نفوذ خود در هر زمینه ای دخالت می کند لاجرم هر رفتار غیر سیاسی هم جهتگیری له یا علیه سیاست پیدا کرده و مفهوم سیاسی به خود می گیرد. دليل ديگر كه باز هم به عامل اول مربوط ميشود ناشي از انسداد سياسي است، وقتي كه در فضاي بسته مردم راهي براي ابراز كنش سياسي خود نداشته باشند، ميكوشند، كه به طور نمادين رفتارهاي غير سياسي را سياسي كنند، براي نمونه روسري سبز (يشمي) كه چند سال پيش مد شد، از همين منظر بود. علت ديگر هم پيشينه و اينرسي فرهنگ سياستزدگي است كه از گذشته وجود داشته و اكنون هم در رفتار و كردار اجتماعي مردم رسوب يافته است.
نوع ديگري از سياستزدگي هم وجود دارد كه به معناي عدم رعايت قواعد و ضوابط سياست به عنوان يك حرفه و دانش در مقام كنشگر سياسي است، كه البته اين پديده در همه جوامع كمابيش وجود دارد، اما در برخي جوامع مثل ايران، ظهور و بروز آن خيلي پررنگ است. اين تعبير به نوعي مترادف با تخطي از اخلاق سياسي است، كه در سالهاي اخير و هنگام انتخابات گذشته و نيز نحوه برخورد جناح حاكم با مسايلي چون تثبيت يا افزايش قيمتها ديده ميشود.
3. این بحث مطرح است که به خاطر سلطه دولت و قدرت سیاسی در تمامی نهادهای اجتماعی و مدنی کشور، شاهد سیاست زدگی هستیم و به همین خاطر پویایی اجتماعی گرفته شده است. برای مقابله با این امر چه می شود کرد؟
پاسخ: همان طور كه گفتم تا هنگامي که دولت براي تمشيت امور خود چيزي (پول) از ديگر وجوه جامعه نگيرد و در مقابل آن مجبور به دادن ما به ازایی هم نباشد و یا كماكان استقلال مالي از مردم داشته باشد، شاهد تحولي در اين عرصه نخواهيم بود، بنابراين اولين اقدام براي اصلاح فضاي سياستزده ايران، خارج كردن منابع مالي جامعه از دست دولت و انتقال آن به مردم است.
4.اثرات منفی سیاست زدگی در اجتماع چیست؟
پاسخ: بهتر است بپرسيم كه اثرات منفي سياستزدگي در جامعه چه نيست؟ مهمترين اثر منفي اين وضع از ميان بردن استقلال ساير وجوه جامعه و قرار دادن آنها زير چتر حمايتي ضعيف و ناتوان سياست است. كه پاسخ به نتايج منفي اين اتفاق خارج از حوصله اين گفتگو است.
5. آیا نهادهای مدنی این توان را دارند که دولت را پس زده و آنرا از دخالت در اموری که به آن مربوط نیست باز دارند؟
پاسخ: هرگاه چنين تواني را پيدا كردند، حتماً مانع دخالت دولت در امور مربوط به خودشان ميشوند، اما تا هنگامي كه شيرهاي لولههاي نفت در حال پر كردن خزانه دولت است، نه تنها چنين قدرتي در اختيار نهادهاي مدني نيست، بلكه به ذهنشان هم خطور نميكند كه به طور جدي مانع دخالت حكومت در امور خودشان شوند.
6. مقابله با سیاست زدگی نیازمند نگاه و راهکار سیاسی است یا فرهنگی؟
پاسخ: در ابتدای مسیر راهكار فرهنگي وجود ندارد. اما راهكار اقتصاد سياسي دارد كه در پاسخهاي پيشين اشاره شد.
7. عده ای براین نظرند که سیاست زدگی ناشی از جو روانی جامعه است و این مردم اند که در هر زمینه ای دست دولت را می بینند و به همین علت نگاه آنها به همه مسائل سیاسی است. نظر شما در این زمینه چیست.
پاسخ: بله مردم چنين نگاهي دارند، چون نگاه دولت كه ناشي از استقلال مالي آن است، نگاهي پدرسالارانه است و وظايف متعددي براي خود تعريف كرده است و عملاً هم در هر زمينهاي دخالت ميكند، و نتيجه اين رفتار نيز شكلگيري آن نگاه در مردم است.
8. حوادث پس از انتخابات را با توجه به بحث سیاست زدگی چگونه می توان تحلیل کرد.
پاسخ: همچنان كه گفتم و در فضايي كه تصوير كردم، اقدام براي اخذ قدرت سياسي از طريق انتخابات در جامعهاي كه حكومت استقلال كامل از جامعه دارد، امري غير عقلايي است و نشاندهنده عدم درك اقدامكنندگان به اين كار از ساختار سياسي جامعه است. بنابراين وقتي كه بخواهيد كنش سياسي خالص را در جامعه سياستزده بروز دهيد، بايد منتظر عواقب آن نيز باشيد.
آدرس Trackback این نوشته :
http://www.ayande.ir/cgi-bin/mtcgi/mt-tb.cgi/1215