ميزگرد «نفت و اقتصاد سياسي ايران» روز گذشته با حضور موسي‌غني‌نژاد و عباس عبدي در دفتر سازمان دانش‌آموختگان ايران اسلامي (ادوار تحكيم وحدت) برگزار شد.
به گزارش خبرنگار سياسي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)، غني‌نژاد در سخناني در اين ميزگرد، اظهار داشت: «وجود درآمدهاي آسان‌ياب نفتي ابزار دست حكومت‌ها است كه با آن اهداف سياسي خود را بدون اينكه در خدمت اهداف ملي باشد، به پيش ببرند. تا وقتي اين درآمد در اختيار دولت است، اين وضعيت ادامه دارد.»
وي افزود: «بعضي اقتصاددانان به اين نتيجه رسيدند كه شايد با ايجاد صندوق‌ ذخيره ارزي بتوان جلوي نوسانات را گرفت تا تاثير منفي آن روي بودجه خنثي شود. فكر نهايي اين بود كه به تدريج درآمد نفتي از بودجه خارج و وارد صندوق ذخيره ارزي شود، اما هيچ وقت طبق قانوني كه شان نزول اين صندوق بود عمل نشد و از همان ابتدا از سوي قانونگذاران - يعني نمايندگان مجلس ششم و هفتم - نقض شد. در حالي كه طبق ماده‌ 60 برنامه‌ سوم هرگونه برداشت از اين صندوق - چه بودجه‌اي و چه جاري - ممنوع است و برداشت از آن منوط به پايين آمدن درآمدهاي ارزي است.»
اين اقتصاددان در ادامه گفت: «مستي و سكرآور بودن درآمد نفت تنها مختص حكومت‌ها نيست، بلكه مردم هم همين گونه‌اند و باعث مي‌شود سطح مصرف بالاتر از توان توليدي باشد. اين شكاف، بيماري مزمني را در افكار مردم ايجاد مي‌كند و آن، طلبكار بودن است كه دولت‌هاي پوپوليستي هم به آن دامن مي‌زنند. پس بايد كاري كنيم كه سطح رفاه مردم مستقل از درآمد نفتي باشد، چراكه در شرايط فعلي ما بيش از آنچه شايستگي اقتصادي داريم مصرف مي‌كنيم.»
غني‌نژاد تصريح كرد: «بخش بزرگي از توهمات و انتظارات، ناشي از تلقيناتي است كه دوستان روشنفكر ما ارائه كرده‌اند. در حقيقت، من مردم را مقصر نمي‌دانم بلكه حاكمان، مطبوعات، مسوولان، روشنفكران و اساتيد را مقصر مي‌دانم كه باعث شكل‌گيري افكار عمومي مي‌شوند.»
وي خاطرنشان كرد: «بايد فكري اساسي كرد تا از دست نفت خلاص شويم. نفت يك ابزار است و مي‌شود از آن استفاده خوب يا بد كرد. درآمد نفتي در شرايط فعلي نقش چاقوي مهلك را دارد و انسان سالم را از بين مي‌برد. البته قصد من نصيحت دولت جديد نيست، چرا كه آنها از سنخي هستند كه به حرف هيچ كس گوش نمي‌كنند.»
وي اظهار داشت: «بهترين راه براي كوتاه كردن دست دولت از درآمدهاي نفتي، توزيع مستقيم درآمدهاي نفتي بين مردم است. اين مساله هم به آساني قابل اجرا نيست و هر سيستم حكومتي در برابر آن مقاومت مي‌كند، چراكه در جهان معاصر قدرت از اقتصاد بيرون مي‌آيد نه لوله‌ تفنگ.»
غني‌نژاد اضافه كرد: «هيچ كس بهتر از مردم نمي‌داند كه با پول خود چه كند، عقل دولت هم از عقل مردم بيشتر نيست و تا به حال بدترين استفاده‌ها را از نفت انجام داده است، چه بسا اگر اين درآمد را نداشتيم و به سرمايه ملي و انساني خود اتكا كرده بوديم سطح رفاهمان بيشتر بود.»
اين مدرس دانشگاه ادامه داد: «حساب ذخيره ارزي حداقل محاسني هم داشت و مشخص كرد عطش اضافه‌ دولتمردان كجاست.»
وي درباره طرح اقتصادي كروبي در انتخابات رياست جمهوري نهم گفت: «ما روشنفكران اين طرح را دست ‌كم گرفتيم. اشكال طرح اين بود كه آقاي كروبي مي‌گفت اين 50 هزار تومان ربطي به درآمد نفت ندارد و بايد ريالي پرداخت شود، وگرنه طرح قابل دفاعي بود. ما هم از ابتدا معتقد بوديم كه درآمد نفت بايد بين مردم توزيع شود.»
وي در پاسخ به سوالي درباره احتمال آسيب ديدن فرهنگ كار در صورت توزيع درآمد نفت، گفت: «كسي كه درآمد بالايي دارد، ميزان درآمدي كه از نفت به او تعلق مي‌گيرد برايش چندان رقم قابل توجهي نخواهد بود. كسي هم كه فقير است با اين پول آنقدر رفاه پيدا نمي‌كند كه احتياجي به كار نداشته باشد.»
به گزارش ايسنا، در ادامه‌ اين ميزگرد، عباس عبدي در سخناني گفت: «از زماني كه صندوق ذخيره ارزي را تصويب كردند با آن مخالف بودم. مخالفت من به اين معنا نبود كه صندوق ذخيره‌ ارزي بد است، بلكه ما را در وضعيتي قرار مي‌دهد كه ممكن است آثار بدي داشته باشد. اين صندوق زماني مي‌توانست موفق باشد كه تشكيل‌دهندگان آن بتوانند ضمانت اجرايي براي آن پيدا كنند كه كسي از آن اصول تخطي نكند، اما مجلس ششم و دولت قبلي حاضر نشدند در عمل ملتزم به تبعات قانوني آن باشند.»
وي افزود: «از طرف ديگر، دولت قدرتمندي هم وجود نداشت. دولت قدرتمند، دولتي است كه در مواقع لزوم بتواند جلوي افكار عمومي بايستد اما هم دولت‌ها ضعيف هستند هم نهادهاي مدني رقابت ناسالمي با هم دارند.»
عبدي صندوق ذخيره ارزي را باروتي زير بشكه اصلاحات خواند و گفت: «تزريق اين پول به جامعه تبعات منفي دارد. بايد بيشتر فكر مي‌كرديم تا به طور جدي دست حكومت از اين پول قطع شود و كسي با شعار آوردن نفت بر سر سفره‌هاي مردم هر‌آنچه تا به حال كاشته‌ شده را از بين نبرد.»
وي ادامه داد: «اگر مي‌توانستم فتوا دهم، نفت را حرام مي‌كردم؛ همچنان كه مشروب هم به دليل از بين بردن عقل حرام است، چه رسد به درآمد نفت كه يك حكومت و ملت را در بلندمدت از بين مي‌برد.»
عباس عبدي خاطرنشان كرد: «هر حكومتي متناسب مردمي است كه در آن زندگي مي‌كنند. ساخت جامعه‌ ما هم متاثر از نفت است و مهمترين آسيب آن، وابستگي مردم به حكومت است؛ در حالي كه در غرب اين دولت‌ها هستند كه چشم به دست ملت‌ها دارند. اما اين در ذهنيت ما هم نمي‌گنجد كه دولت نماينده ملت است. آسيب ديگر، فقر است. اگر درآمد نفتي يكسان توزيع مي‌شد، فقير وجود نداشت؛ در حالي كه اكنون پول نفت نه تنها به شكل مساوي و به نسبت ثروت توزيع نمي‌شود، بلكه ممكن است به نسبت نابرابرتر از ثروت هم توزيع شود.»
عبدي فساد را ديگر آسيب‌هاي درآمدهاي نفتي خواند و افزود: «درآمدهاي حاصل از نفت باعث مي‌شود بسياري از ضعف‌هاي مديريتي با آن پوشانده شود و واقعيت جامعه به صورت عريان آشكار نمي‌شود.»
اين فعال سياسي در ادامه تصريح كرد: «اين نگاه بسيار خطرناكي است كه بگوييم اگر پول نفت را به دست مردم بدهيم آن را حيف و ميل مي‌كنند؛ بلكه مردم به بهترين شكل از آن استفاده مي‌كنند و لازم نيست دولت يارانه نان و بنزين به مردم بدهد.»
وي اضافه كرد: «توزيع مستقيم درآمد نفت بين مردم رابطه دولت و ملت را منقلب مي‌كند و آن را در مسير مطلوبي قرار مي‌دهد. اين مساله از معدود سياست‌هايي است كه مي‌تواند افكار عمومي را هم‌جهت كند.»
عبدي ادامه داد: «صندوق ذخيره‌ ارزي سياست درست اقتصادي بود، اما اين سياست بود كه براي آن ايجاد مشكل كرد وگرنه به لحاظ منطق اقتصادي مشكل با آن نداريم بلكه در اجرا مشكل داشت.»
وي در پاسخ به پرسشي گفت: «بديهي است كه گروه‌ها و احزاب سياسي به دنبال به دست آوردن قدرت با وضع موجود هستند و آمادگي پذيرش اين را ندارند كه بايد به دنبال قدرتي باشند كه متكي به نفت نباشد. پس بايد تعريف جديدي از قدرت انجام داد و به دنبال قدرت مسوول و پاسخگو بود. اين تغيير ذهنيت همه به عهده نخبگان است.»
عبدي در ادامه تصريح كرد: «واقعيت اين است زماني كه آقاي كروبي طرح 50 هزار توماني خود را مطرح كرد به خيلي‌ها برخورد اما واقعيت اين است كه در اين حالت چيزي گير كسي مي‌آمد.»
وي گفت: «طرح توزيع درآمد نفت هم هنوز اجرا نشده است. مي‌خواهيم مردم اين را بفهمند كه اين زهر سياه (نفت) چه بلايي سر ما آورده است. حالا ممكن است با مرور زمان متوجه شويم كه اشكالات اجرايي آن بيش از حد انتظار است اما پذيرش همين مساله گامي رو به جلوست.»
اين فعال سياسي ادامه داد: «صندوق ذخيره‌ ارزي زماني مي‌تواند با قوت شكل بگيرد كه درآمد نفت مستقيم بين مردم توزيع شود. البته اصرار ما در توزيع درآمد نفت با اين استدلال نيست كه لزوما دولتي‌ها درآمد حاصل از نفت را به جيب خود مي‌ريزند، بلكه آن را در جهت بقاي خود مصرف مي‌كنند.»
عبدي در پايان در پاسخ به سوالي در خصوص آسيب احتمالي فرهنگ كار در صورت توزيع درآمد نفت، گفت: «ميزان درآمد حاصل از نفت به اندازه‌اي نيست كه كسي را از هر گونه درآمدي بي‌نياز كند. اگر هم اين تصور را داشته باشيم كه اين پول باعث رفاه بيش از حد عده‌اي مي‌شود، ممكن است عده‌اي را به فساد بكشاند.»