عبدي: چندي قبل مطلبي در ذيل يكي از مقالات من از سوي يكي از خوانندگان محترم ارسال شد كه درباره‌ي دانشگاه امام صادق(ع) بود. مطلبي از سردرد و سوزدل با ادبياتي خوب ولي همراه با اندكي عصبانيت، كه امكان انتشار آن نبود. از نويسنده‌ي محترم درخواست كردم كه به دليل اهميت مسأله كه به وجود ريا و نفاق و دورويي در جامعه‌ي ايران مربوط مي‌شود آن‌را بازنويسي كند كه قابل انتشار هم باشد. زحمت كشيد و چنين كرد باشد که اين نوشته را فتح بابي بدانيم درباره‌ي تحليل علت بروز نفاق و رياكاري در جامعه‌ي ايران. برخي آن‌را معلول تعبير و تفسير خاصي از دين و جامعه‌ي ديني و تفوق قشريون ديني در تاريخ ايران مي‌دانند، برخي ديگر اين ويژگي را معلول ساختار استبدادي و خودكامگي در چند هزار سال تاريخ ما معرفي كرده‌اند و طبعاً برخي نيز تعامل ميان اين‌دو عامل را مهم دانسته‌اند.
به نظرم رسيد كه سايت آينده را محدود به مطالب خودم نكنم و اين فرصت را فراهم نمايم كه دوستان به ويژه كساني كه به مسايل مطرح شده در این سایت علاقه دارند نيز از اين موقعيت بهره‌مند شوند و طبعاً من و خوانندگان نيز در اين بهره‌مندي شريك خواهيم بود. البته اگر نويسنده فرد شناخته‌شده‌اي بود،‌ طبعاً در صورت انتشار تمام و كمال مطلب او منتشر مي‌شود، اما دوستان ديگر (كه مهم نيست اسم و رسمشان چه باشد و فقط نظرشان اهميت دارد) اين حق را براي من قايل باشند كه اندكي حك و اصلاح (در صورت ضرورت) بنمايم. بعلاوه اگر نظري هم داشته باشم در ذيل مطلب تقديم مي‌كنم. گرچه اين بخش از نوشته‌ي من خودخواهانه است، اما مي‌كوشم كه نكات آموزشي را نيز تقديم كنم، تا به جز استفاده از مطالب دوستان، زمينه‌اي باشد براي ارتقاي توان دوستان جوان‌تر در چگونگي طرح مسايل و نوشتن يادداشت.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
«هوا بس ناجوانمردانه سرد است!»؛ دلها چندان خوش نيستند؛ اعتماد و اتكاي متقابل از ميان انسانها، حتي نزديكترين دوستان، برخاسته است؛ دروغ، دلوي شده كه همه با آن آب مي‌گيرند و تظاهر دلقي شده كه همه بدان تفاخر مي‌ورزند؛ خزان و زمهرير ريا و زرق و تزوير، روز به روز، برگهاي سبز بيشتري را زرد و افسرده مي‌كند و دل‌مردگي و پژمردگي را فزونتر مي‌سازد؛ و در يك كلام، اخلاق، قرباني حقارتها شده و به همه‌چيز و همه‌كس، نظري ابزاري دوخته مي‌شود و بسياري انسانها وسيله‌اي شدند در جهت مطامع و منافع معدودي انسانهاي ديگر. اين‌همه براي چيست؟ گوهر و گلاب حقيقت، صداقت و عقلانيت انتقادي و زبده و گزيدة انسانيت، در ميان ما كم‌فروغ شده و صدفِ بي‌هدفِ ريا، نفاق، تزوير و تظاهر، سكة روز شده. بسياري از ما براي كسب منافع زودگذر يا ديرپاي خود، خواسته يا ناخواسته، ناآگاهانه يا فريبكارانه و مزورانه، همرنگ جماعت و همسو با جريان جاري زمانه شده‌ايم و در جريان آبي غوطه‌وريم كه روز به روز به تعفن آن و تفرعن و تبختر شناگران آن، افزوده مي‌شود و از شمار و عداد نجات‌يافته‌گان آن كاسته مي‌شود. شرايط اجتماعي، سياسي، فرهنگي و روان‌شناختي، به مدد زر و زور و زيور، بسط و دامن‌گستريِ عنان‌گسيختة تزوير و ريا را تسهيل و تعميق مي‌كند.
آري، با تشديد سرماي جانكاه زمهرير تزوير، در حوزة روابط ميان انسانها، هر روز شاهد يخ‌زدگي و فسردگي دردآور عاطفه، انسانيت، اخلاق و عقلانيت هستيم. روز به روز، انسانهاي بيشتري دچار نارضايتي دروني، احساس خلأ معنايي، نفرت‌انديشي، دلزدگي از روابط اجتماعيِ غيرانساني و شرايط حاكم بر جامعه مي‌شوند.
شايد يكي از علل و عوامل بروز روزافزون تزوير و تفرعن در جامعة امروز ما، وجود نگاه خشك و بدون انعطاف به ظواهر و مظاهر ديني و عدم حضور و ظهور گوهر مشترك همة اديان، اخلاق و معنويت انساني، و نيز، تنگ‌نظري، انحصارانديشي و عدم مدارا و تكثرگرايي، در سپهرهايي چون ديانت، سياست، اجتماع، فرهنگ، محيط كاري و روابط ميان انسانها باشد. و شايد يكي از درمانهاي درد تزوير، بازگشت به گوهر مشترك همة اديان، فارغ از نگاه انحصاري و ابزاري به ديني خاص، تعميق فرهنگ تساهل و تكثر و مدارا، و عدم ورود انحصارگرايي و انجمادانديشي ديني در حوزة سياست و جدايي سياست‌انديشي از دين‌ورزي باشد.

مي‌توانم به عنوان نمونه و مصداقي از فضاهاي پر از تزوير و ضرر و زيانهاي حاصل از تلفيق سپهر سياست با سراي ديانت، دانشگاه امام صادق در تهران را مطرح سازم. من خود زماني از دانشجويان اين دانشگاه بوده‌ام و هفت سال تمام، با تمام وجود، فضاي آن را لمس كرده‌ام؛ و در عين حال كه نمي‌توانم اين دانشگاه را مطلقاً و قطعاً نفي و رد كنم ـ چرا كه تنها چيزي كه مطلق نيست، عدم اطلاق است و تنها چيزي كه قطعيت ندارد، عدم قطعيت است ـ بايد بگويم دانشگاه امام صادق، دانشگاهي است كه برخي از جوانان مستعد و پاك‌طينت اين مرز و بوم را بر مي‌گزيند ـ و چرا گزينش سليقه‌اي؟! ـ تا آنها را در جهت اهدافي خاص تربيت نمايد و تعليم دهد. اما شرايط تنگ‌نظرانه‌اي بر اين دانشگاه حاكم شده است كه ظاهراً ريا و تزويرورزي و تزويرانديشي را جزء جدايي‌ناپذير يا اجتناب‌ناپذير زندگي دانشجويان كرده است. و البته، علي‌رغم روبناي ظاهري، در واقعيت زيربنايي، بسياري از اين دانشجويان، ذهن و ضمير خود را از اين فضا، جدا و مجزا مي‌سازند و سرشت و طينت تابناك خود را تباه و تاريك نمي‌سازند و در اين شرايط، بسياري از اين دانشجويان، علي‌رغم تصور بيروني از اين دانشگاه، در جهت اهداف از پيش طراحي‌شده حركت نمي‌كنند و با ديدن واقعيات دردآورد، يا سعي در نجات خود و دوستان و دانشگاه از اين شرايط مي‌كنند يا از سر اضطرار و ناچاري، سكوتي زجرآور پيشه مي‌كنند و البته، برخي نيز اين شرايط را مي‌پذيرند و واقعاً يا در راستاي منافعشان، با جريان حاكم، همراه مي‌شوند. در عين حال، بسياري از اين دانشجويان و فارغ‌التحصيلان، كه به هيچ روي، اندك نيستند، در محافل دوستانه و خصوصي يا نيمه‌خصوصي خود، درد دل خويش با خاصان و معتمدان مي‌گويند يا در يادداشتها و خاطرات شخصي‌شان، درد و زجرشان را و سينة شرحه‌شرحه‌شان را نمايان و آفتابي مي‌سازند؛ كه اين خود، حديثي مفصل و داستاني ديگر است كه مي‌توان با پرس و جو از دانشجويان و فارغ‌التحصيلان اين دانشگاه و گفتگوي صميمانه با آنان، به حقانيت يا عدم حقانيت اين سخنان پي برد؛ به هر حال،
«شرح اين هجران و اين خون جگر / اين زمان بگذار تا وقت دگر»

به اميد رهايي نيك‌انديشان، پاك‌دلان و روشن‌طينتان از زمهرير تزوير؛
و در پايان، يك سؤال:
چرا برخي از ما انسانها حقيقت، صداقت و عقلانيت انتقادي را خطرناك و هولناك مي‌دانيم و از آن گريزانيم و دروغ، تظاهر، تفاخر و تزوير را نجات‌بخش مي‌دانيم و رو سوي آن شتابانيم؟!
«به كجا چنين شتابان؟!»
«ع...»