ابعاد سیاسی روئیت ماه
قبلاً از خوانندگان محترم خواستم كه بگويید كه امسال عيد چه روزي است. گرچه طبق تقويم عيد بايد چهارشنبه ميشد، اما روشن بود كه مطابق معمول عيد فطر سهشنبه خواهد شد و كماكان تعارض ميان اقوال و نظرات و تقويم در اين زمينه ادامه يافته است. فارغ از نكاتي كه قبلاً مطرح كردم دلايل سياسي مذهبي بروز چنين پديدهاي از اهم موارد است كه در نهايت به ویژگی های ساختار سياسي نيز برميگردد.
از گذشته يكي از مهمترين وظايف حاكم را اعلام حلول ماه دانستهاند، اما از آنجا كه آقايان قم نميخواهند حق اعلام حلول ماه را به دلايل متعددي از خود سلب كنند، لذا بحران اعلام عيد فطر هميشگي شده است، حتي سرعت در اعلام حلول ماه هم نكته بسيار مهمي است، مثلاً سالهايي كه از پيش هم معلوم است كه رمضان 29 روز است، اعلام سريعتر رويت ماه به مسابقهاي براي ثبت حق اعلان رويت تبديل شده است. اين مسأله را ميتوان به نوعي نيز به اصرار در تفكيك و استقلال دين سنتي (مراجع قم) از سياست تعبير كرد، زيرا قم مرجعيت تهران را در خصوص اعلام مسألهاي شرعي نميپذيرد، در حالي كه به طور طبيعي اعلام عيد بايد از جانب حكومت باشد و كسي نميتواند خارج از اين چارچوب روزی را عيد اعلام كند و به اقامه نماز بپردازد، حتي اگر مطمئن باشد كه آن روز عيد است، فقط براي خودش حجت است. اما بارها شده است كه قم عملاً دست تهران را در پوست گردو گذاشته و مثلاً در ساعت 8 صبح نماز عيد خواندهاند، در حالي كه به حساب تهران، آن روز، روز پايان رمضان بوده است و در نهايت هم اين تهران بوده از قم تبعيت كرده است. اين دعوا در سال 1382 به اوج خود رسيد و در آن سال هم عدهاي سهشنبه و عدهاي چهارشنبه را عيد گرفتند ولي در نهايت تهران اعلام کرد كه هر دو گروه به تكليف خود عمل كردهاند، به عبارت ديگر تهران كه روز عيد را چهارشنبه گرفته بود، از يك سو حجيت قم را در رويت ماه نپذيرفت، اما در عين حال براي آنان هم شأني مستقل از خود قايل شد. و قم نيز اصولاً حجيت تهران را از پيش ناديده گرفته بود.
همان طور كه قبلاً گفتهام به طور عادي ماهها بايد 30 روز باشد، اما چرا رمضان عموماً 29 روزه است، دليل آن به ساختار سياسي ايران نیز برميگردد كه من اين موضوع را در تحليل هستهاي هم شكافتهام. بناي ساختار سیاسی موجود بر اتخاذ تصميماتي است كه اصطلاحاً من آنها را سلبي مينامم و امكان اتخاذ تصميمات ايجابي در آن كم است. منظور از تصميمات سلبي، مواردي است كه با حداقل آرا ميتوان محقق كرد، ولي براي تصميمات ايجابي بايد اتفاق و انسجام داشت. مثلاً براي ساختن يك خانه بايد انواع و اقسام امكانات و برنامه و تشكيلات در كنار هم قرار گيرد تا خانهاي ساخته شود، اما براي تخريب، كافيست يك نفر اراده كند،در این صورت ميتواند بنا را تخريب كند.
حال براي اعلام روز عيد، هر كس ميتواند به تنهايي پس از 29 روز، روز بعد را عيد اعلام كند و اين تصميم را عملاً اجرا و به ديگران نيز تحمیل کند و آنان را دنبال خود بكشد، اما براي آن كه روز بعد از سيام عید شود، ضروري است كه همه افراد متفقاً به اين نتيجه برسند كه روز بعد از 29 نيز جزو رمضان است، و تحقق اتفاقنظر در ساختار سياسي ايران امري بعيد است. درباره مذاكرات هستهاي هم گفتم كه اعلان عدم توقف غنيسازي از نوع تصميمات فردي است، كه كافيست يك نفر طرفدار آن باشد و آن را اعلان كند، اما پذيرش توقف و ادامه مذاكرات مستلزم توافق جمعي است كه حصول آن مگر در شرايط بسيار حاد امكانپذير نيست. به نظر من اين ويژگي ساختار سياسي ايران را بايد در تمام تحليلها مدنظر قرار داد.
نكته ديگري را هم كه برخي از خوانندگان در نظرات خود متذكر شده بودند، مسأله رقابت ميان شيعه و سني، يا ايران و عربستان است كه نكته حايز اهميتي است.
اگر ايران معتقد است كه در رويت ماه بايد ملاك را منطقه قرار داد، و براساس اين كه ماه در يك منطقه ديده ميشود يا خير، در اين صورت چرا اين اصل را براي كل مناطق ايران تسري ميدهند؟ اما اگر ملاك منطقه نيست، در اين صورت ملاك بايد رويت ماه در مكه باشد، زيرا مقدسترين مكان مسلمانان و قبله آنان مكه است، همچنان كه بسياري از اهل سنت چنين ميكنند. البته يك معيار ديگر هم ميتواند وجود داشته باشد و آن كشور است. پديدهاي كه در اسلام سنتي هيچ جايگاهي ندارد، اما در نظام دولت ـ ملتهاي عصر جديد، پايه كليه روابط بينالملل و حتي حقوق داخلي كشورهاست. به همين دليل هم تمامي حقوق ما بر پايه دولت ـ ملت و واحدهاي ملي مستقل شكل گرفته، مثل تابعيت، قوانين كار، ازدواج، انتخابات و تجارت و بازرگاني و... كه به معناي دقيق كلمه بخش مهمي از اين قوانين خلاف شرع و اسلام سنتي است، اما در عمل همه پذيرفتهاند كه اين قوانين ملاك تقسيمبنديهاي عصر جديد است و به نظر من اگر اين پايه پذيرفته شود، تبعات زيادي را بر حقوق و انديشه فقه رسمي موجود بار خواهد كردو باید از آن استقبال کرد.
Comments
آقای عبدی مطالبتان نیاز امروز نیست. شما در سلام . جامعه . عصر آزادگان و یا توس در سال 76 یا 77 یا 78 مطلب نمی نویسید. قلم تان را هر روز می خانم اما در یابیید که اکنون چه باید نوشت و چه باید گفت و کرد؟
Posted by: آشتی | October 24, 2006 05:55 PM
آقای عبدی مطالبتان خوب بود ولی شاید متناسب با قلم شما نیست ! اصلا بهتره این مسائل را بی خیال باشیم ! بزاریم به عهده همین آقایان زیرا با این همه توسعه و پیشرفت برق آسای علم و فن آوری بدور از عقل و فهمه که نشه در این خصوص مشکلات را حل کرد ببینید فرض کنید محل سکونت من در منتهی الیه شرق کشور باشد - افق شرعی من برای نماز و غیره قطعا به افق کشور همسایه بسیار نزدیک خواهد بود و برعکس شما نوعی که در منتهی الیه غرب کشور سکونت گزیده اید قطعا افق شرعی شما برای نماز و ... به کشور همسایه تان نزدیک تر است ! حال فرض می کنیم حلول ماه از زاویه دید علمای اعلام شرایطی خاص را برای منطقه تحت پوشش حادث می کند که نمی توان برای اعلام یک روز مشخص به عنوان اول شوال به اجماع رسید ! سوال اصلی اینجا است اگر این شرایط تحت تاثیر حلول ماه فقط در یک نقطه حادث می گردد چرا من در شرق کشور از حادثه فوق مستفیض گردم ولی شما از آن در غرب کشور محروم گردید یا بلعکس ! فرض کنید با این تدابیر گریمانه دولت گریمه به فرض محال ایران اسلامی به کشورهای همسایه توسعه یابد در این صورت ایا باز هم این اختلافات به قوت خود باقی خواهد بود ! کشور کویت به کسری از خوزستان خودمان می باشد !یا مساحت کشور کویت معادل لرستان قهرمان خودمان است ! چگونه می شود اعراب عزیز در 10 کیلومتری خرمشهر ماه را می بینند ولی ما 200 گروه را روانه روئیت هلال ماه در اقصی نقاط ایران اسلامی می کنیم ولی باز هم عیدمان با کویت اختلاف دارد ! می خواهم به این نتیجه برسم که زمانی بسته به عدم امکان اطلاع رسانی و نبود امکانات ارتباطی ایجاب می کرده که این اختلاف ها را داشته باشیم الان وقتی ما می توانیم با این همه پیشرفت و توسعه فن آوری براحتی با هم ارتباط داشته باشیم هیچ دلیلی برای بروز این اختلافات نیست . من متخصص فقه نیستم ولی به نظرم می رسد اساس احکام روئیت هلال ماه بر مبنای فقر اطلاع رسانی و ارتباطات ترسیم بوده است و متاسفانه علمای شیعه نیز همواره در بازنگری آن دچار تردید و احتیاط مفرد شده اند و قطعا فارغ از انگیزهای سیاسی می باید علما در آن تجدید نظر نمایند.
Posted by: نجفی | October 24, 2006 11:38 PM
سلام آقای عبدی نباید فراموش کرد که زمانی یک مقاله قابل ارائه است که محتوی آن بر پایه مدارک و مستدلات باشد مخصوصا اگر از جانب یک نویسنده باشد
Posted by: علی | October 25, 2006 01:40 AM
aghaye abdisalam
kheili khoshhalam belakhare kesi peida shod ta be in masaleye tafraghe bbarangize eide fetr az taraf ma mosalmanaye irani dar jahane eslam bepardazeh . kami mojebe tasala shod, shayad belakhareh ye rozi in mozo niz hal shavad.
Posted by: omid | October 25, 2006 02:26 AM
با سلام
لطفا تحلیلتان در مورد تغییر سیاستهای جمعیتی رییس جمهور و یا این تعطیلی های
بی دلیل را بیان کنید. آیا ترغیب به افزایش جمعیت سیاستی برای به حاشیه راندن
زنان نیست؟
عبدی :بعید می دانم پشت این حرف برنامه ای باشد.اما در این مورد مطلبی نوشته ام تقدیم خواهد شد.
Posted by: علی | October 25, 2006 06:49 PM
جناب آقاي عبدي نماز و روزه ها قبول باشد و عيدتان هم مبارك
من خيلي تعجب ميكنم كه شما بر چه مبنايي اعلام عيد را وظيفه حاكم بيان نموده ايد! آيا شما واقعا خودتان اين را قبول داريد؟
فتاوي مراجع اين است كه هر فرد ميتواند از اصمينان خود به رويت ماه (علامت شروع ماه قمري) براي عيد تبعيت كند. مشخص است كه اين مسئله تقليدي نيست.
شَما بر چه اساس آن را حكومتي ميدانيد؟
نكته اينجاست كه وابستگي اعلام آن به آقايان به قول شما قم هم نادرست است. مگر مردم عادي براي تعيين قبله به آقايان مراجعه ميكنند؟ مطمئنا خير. چرا كه روشهاي معتبر براي تعيين آن با قبله نما وجود دارد. در حال حاضر هم روشهاي معتبر علمي براي تعيين احتمال و درصد رويت ماه در هر منطقه اي وجود دارد كه منطق ايجاب ميكند اقايان هم به اين روشها مراجعه كنند
تصور ميكنم مهمترين مسئله اين است كه بايد ياد بگيريم كه براي هر مسئله اي نبايد از دفاتر مراجع سوال كنيم كه ما بايد چه كنيم؟ به عبارتي مشكل اصلي ما روش درست تقليد است. متاسفانه مردم ما عادت كرده اند كه براي هر كاري از آقايان سوال كنند و فكر ميكنند كه عمل كردن بر مبناي نظر آقايان مسئوليت را از دوش آنها بر خواهد داشت در حاليكه چنين نيست و در بسياري موارد تك تك ما بايد پاسخگو باشيم. از طرفي آقايان هم بايد مردم را آگاه كنند كه براي هر نكته اي نبايد به آنها مراجعه كنند چرا كه خداوند به انسان عقل داده و ميتواند با تعقل و تدبر كه بر مبناي كلام رسول مكرم اسلام (ص) "يك ساعت آن بهتر از هفتاد سال عبادت (عبادت نا آگاهانه) است" مطالب را درك كنند و مطمئنا خداوند نيز چنين انسانهايي را مدد خواهد فرمود
متشكرم
عبدی : به نظر من حکومت اگر عرف نباشد به وظائف لازم حکومتها نمی تواند عمل کند و در این صورت هم باید بر حسب عرف عقلانی که همان علم نجوم است زمان روئیت ماه را اعلام کند اما برخی از آقایان اعلام حلول ماه را جزو وظیفه حاکم(اسلامی)می دانند.
Posted by: ايليا | October 25, 2006 07:49 PM
مرز بندی کشورها باعث شده زمان عید فطر هم عوض شه. مثلا فرض کنید بحرین هنوز جزئی از ایران بود. خب چه میشد؟ یا اینکه ارومیه جزو ترکیه بود ...
فکر میکنم چند سال بعد این مشکلات حل میشوند. مثلا دو ساله که ما هواپیما هم برای دیدن ماه به پرواز در میاریم. آیا 10 سال پیش هواپیما نداشتیم؟ بله داشتیم ولی فکر این کار به ذهن نرسیده بود و یا هنوز شرایط برای استفاده از آن مهیا نبود. بله شرایط قبول یک ابزار. زمانش که فرا برسه زمان مقارنه هم اصل قرار میگیره و رویت مستحب میشه.
حیف که خیلی عقبیم. باید زودتر این مراجع عظام را با وضعیت فعلی جهان آشنا کرد و یا از انحصارطلبی ها کمی کاست تا به دانشمندان دیگه هم اجازه ابراز نظر فقهی بدهند.
Posted by: محمد | October 27, 2006 02:46 AM
این بحثها زمانی ارزش پیدا میکند که از آن برای بیان وتحلیل مسائل عام تری استفاده شود که شما اینکار را کرده اید و از شما ممنونم.
Posted by: ب رضوی | October 27, 2006 03:25 PM
با سلام واقعا متاسفم که دراین اوضاع اسف بار دینی ادم هایی مثل شما که حتما داعیه ی روشنفکری هم دارید علنا حق رابه اقایان مسندنشین ریاکارمتظاهر میدهید
Posted by: سجاد | October 29, 2006 09:45 AM